Tre: Cây thần kỳ trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu

Hà Nội, Việt Nam – Trong bức tranh toàn cảnh của thiên nhiên, tre không chỉ là biểu tượng của sự mềm dẻo và bền bỉ, mà còn là “nhân vật chính” trong cuộc chiến chống lại biến đổi khí hậu. Mỗi cây tre, với hàng trăm đỉnh sinh trưởng trên thân mình, không chỉ phát triển với tốc độ kỳ diệu mà còn góp phần vào việc cân bằng hệ sinh thái của chúng ta.

Sự phát triển độc đáo của tre

Thực vật thông thường, sẽ chỉ có 1 đỉnh sinh trưởng chính, đó là ngọn cây và các đỉnh sinh trưởng phụ, ở các nhánh cây. Thông thường, thực vật sẽ phát triển chiều cao theo trục thân nhờ đỉnh sinh trưởng chính và nở ra xung quanh nhờ đỉnh sinh trưởng nhánh.

Khác biệt với hầu hết các loại thực vật khác, tre có một hệ thống đỉnh sinh trưởng đặc biệt. Mỗi đốt trên thân tre là một đỉnh sinh trưởng. Bởi vậy, khi cây măng nhô khỏi mặt đất, chúng như chiếc kì xo đang bị nén và bật tung lên. Mỗi một lớp xếp trong thân măng là một đỉnh sinh trưởng. Đối với những loại tre cao như tre Gùa hay tre Rồng, có tới cả trăm đỉnh sinh trưởng cùng bật lên, đẩy nhanh quá trình sinh trưởng của măng tre.

Điều này giải thích tại sao tre có thể tăng trưởng một cách đáng kinh ngạc – lên đến một mét chỉ sau một đêm.

Nhân giống và bảo vệ môi trường

Nhờ vào số lượng đỉnh sinh trưởng lớn, việc nhân giống tre trở nên dễ dàng hơn, thông qua việc cắt đốt và chiết cành. Đồng thời, tre cũng là loại thực vật hấp thụ CO2 hiệu quả nhất, đóng vai trò quan trọng trong việc trung hòa lượng khí thải CO2, một trong những nguyên nhân chính của biến đổi khí hậu.

Tre và nước

Mỗi đốt tre còn là một vách ngăn chứa nước, giúp rừng tre trở thành cỗ máy điều hòa nhiệt độ tự nhiên. Điều này cũng giải thích vì sao người Thái thường trồng nấm rơm trong vườn tre – một môi trường lý tưởng cho việc phát triển của nấm.

Tác động kinh tế và sinh thái

Không chỉ là một nguồn hấp thụ CO2 mạnh mẽ, tre còn mang lại lợi ích kinh tế đáng kể. Chỉ riêng việc sản xuất xiên tre, tăm tre, và đũa tre, Trung Quốc đã thu về 1.3 tỉ USD mỗi năm, chiếm khoảng 50% tổng kim ngạch xuất khẩu ngành tre của quốc gia này.

Công nghệ và nguyên liệu

Các cỗ máy sản xuất tăm, đũa, và xiên tre tại Việt Nam hiện nay đều nhập khẩu từ Trung Quốc, phản ánh một thực tế về giá cả và chất lượng sản phẩm. Trung Quốc cũng là quốc gia khai thác khoảng 3,2 tỉ cây tre mỗi năm, trong đó 60% là tre Moso, loại tre có chất lượng cao và chi phí nhân công thấp.

Tín chỉ carbon và tương lai

Quá trình quang hợp của cây xanh sẽ hấp thụ carbon dioxit (CO2) trong khí quyển tạo thành gỗ, và từ gỗ đó sẽ hoai mục trở về đất. Vậy là càng nhiều cây xanh, sẽ hấp thụ được càng nhiều CO2.

CO2 và một số loại khí quy đổi ra CO2 như CF, CH4, SO2…là nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu, mật độ các phân tử loại khí này trong bầu khí quyển ngày càng dày đặc và tạo ra một “tấm chăn khổng lồ “trùm lên trái đất. Các hoạt động sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, sinh hoạt vẫn thải khí CO2, cũng như chúng ta xì hơi khi đắp chăn, thấy ấm áp vô cùng.

Hiệu ứng nhà kính cũng giống như vậy.

Trái đất có băng tuyết, có sự vận hành của các dòng hải lưu, có nước biển. Những thứ này sẽ tan, và đảo lộn khi nhiệt độ tăng do các hoạt động bên trên “xì hơi”.

Vậy là cần phải hoặc phanh lại hoạt động “xì hơi”, hoặc phải làm thế nào “xì” xong “hít” trở lại ngay, không làm gia tăng việc “ấm cái không khí trong chăn”.

Hội nghị về biến đổi khí hậu ra đời, với các nghị quyết tại các kỳ họp COP.

Nói tới kìm hãm phát triển kinh tế, đương nhiên không quốc gia nào chấp nhận điều này, vì sự liên quan mật thiết tới tăng trưởng, tới sản xuất, tới mục tiêu phát triển, tới GDP..v..v, và lý giải, biến đổi khí hậu do các nước đã phát triển gây ra trong quá khứ, giờ dùng để kìm hãm các nước đang phát triển thì vô cùng bất cập.

Vậy thì chỉ còn cách buộc các quốc gia có trách nhiệm hơn với việc “xì hơi, xì ra phải hí vào”. Yêu cầu các nước tự trung hoà.

Các nước tự trung hòa thì trước tiên các doanh nghiệp trong nước phải tự trung hòa. Khi sử dụng bao nhiêu năng lượng, sử dụng bao nhiêu con người, xả bao nhiêu rác, dùng bao nhiêu giấy, đồ ăn nhanh, nước…đều quy vào việc tiêu tốn carbon. Vậy là phải thông qua sàn để mua số này, sao cho phát thải carbon của doanh nghiệp bằng 0.

Thế là những cánh rừng đang hấp thụ carbon được đưa vào thị trường như là nguồn cung cấp. Còn khách hàng tương lai sẽ là tất cả các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh.

Thị trường carbon Việt Nam sẽ bắt đầu vận hành vào năm 2026, trước hết là các doanh nghiệp nằm trong diện bắt buộc phải mua, sau sẽ là chuyển sang tự nguyện, những doanh nghiệp không nằm trong diện bắt buộc nhưng cũng vận động mua tín chỉ carbon để như một đóng góp cho môi trường.

Các loại rừng để được bán tín chỉ carbon thì phải thông qua đánh giá trữ lượng và tính bền vững. Quy định là 10 năm trở lên. Bởi vậy việc bán tín chỉ Carbon phải là từ nguồn rừng gỗ lâu năm, rừng gỗ lớn. Khi bán tín chỉ carbon, người mua cũng cần cam kết nguồn mua bền vững, vì thế rừng lâm nghiệp, rừng trồng sẽ không được đánh giá có giá trị lớn và tính bền vững cao.

Có 1 loại rừng tối ưu cho bán carbon nữa là rừng tre.

Rừng tre có đặc điểm là tái sinh nhanh, nếu quản lý tốt, rừng tre hoàn toàn đáp ứng đầy đủ tiêu chí về nguồn tín chỉ carbon bền vững trong khi nông dân vẫn khai thác măng, khai thác tre và nguồn lợi khác dưới tán rừng. Vì vậy, có thể nói, đã mua được tín chỉ carbon từ rừng tre thì đó là tín chỉ carbon gần như vĩnh viễn vì chu kỳ khai thác của rừng tre có thể tới 100 năm.

Rừng tre An Cát tại Chiết Giang, Trung Quốc, đã trở thành một nguồn thu nhập đáng kể nhờ vào việc bán tín chỉ carbon. Tín chỉ carbon là một phần của thị trường quốc tế, nơi các quốc gia và công ty có thể mua bán quyền phát thải CO2, nhằm khuyến khích giảm lượng khí thải và tăng cường hấp thụ CO2.

Tre không chỉ là một loại cây – nó là một biểu tượng của sự sống, một nguồn lực kinh tế, và một chiến binh trong cuộc chiến chống lại biến đổi khí hậu. Với mỗi đốt tre, chúng ta không chỉ thấy sự sống mà còn thấy hy vọng cho một tương lai xanh hơn, sạch hơn và bền vững hơn.